Trojica srpskih komunista stradala u Staljinovim čistkama

Objavljeno 6. novembra 2026.

Filip Filipović, Kosta Novaković i Sima Marković bili su političari i intelektualci koji su učestvovali u stvaranju i razvoju jugoslovenskog komunističkog pokreta. U Sovjetski Savez otišli su zbog političkog rada, a neki i nakon progona u Kraljevini Jugoslaviji. Tokom Staljinove vlasti, međutim, Moskva je postala poprište čistki u kojima su stradali i strani komunisti.

Sovjetske vlasti privele su svu trojicu 1938. godine, optužile ih za protivljenje režimu, a zatim pogubile u Moskvi. U to vreme, optužbe za špijunažu, izdaju i saradnju sa trockistima korišćene su u obračunima sa stvarnim ili navodnim protivnicima vlasti.

Filipović je bio matematičar i jedan od osnivača komunističke partije iz koje je nastala KPJ. Izabran je za predsednika Beogradske opštine 1920. godine, ali nije preuzeo dužnost. U Moskvi je živeo i radio tokom tridesetih godina; uhapšen je u februaru 1938, a posmrtno rehabilitovan 1957.

Novaković, novinar i publicista rođen u Čačku, otišao je u Sovjetski Savez 1927. nakon bekstva iz zatvora u Kraljevini SHS. Uhapšen je u julu 1938, a naredne godine osuđen na smrt i pogubljen. Rehabilitovan je 1958. Marković, matematičar, filozof i političar iz Kragujevca, takođe je uhapšen i pogubljen u Moskvi tokom čistki.